Thăm Làng nghề bánh phồng Sơn Đốc nức tiếng Miền Tây
Có những vùng đất ta đi qua, trong trí nhớ chỉ còn đọng lại một cái tên mơ hồ. Nhưng cũng có những chốn chỉ cần ghé lại một lần, ta đã “phải lòng” bởi một mùi hương rất đỗi thân thương. Với tôi, Làng nghề bánh phồng Sơn Đốc chính là nơi như thế, nơi hương nếp dừa lan trong nắng sớm. Trăm năm hơn trôi qua, làng nghề vẫn giữ nguyên nét đặc trưng rất riêng, mộc mạc mà cuốn hút, giản dị mà không hề đơn điệu.
Giữ lửa làng nghề trăm tuổi
Đi qua ngã ba Sơn Đốc, xã Hưng Nhượng, tỉnh Vĩnh Long (Huyện Giồng Tôm, Bến Tre cũ) bạn sẽ hiểu vì sao người ta gọi đây là “con đường bánh phồng”. Hai bên lộ là những sạp bán bánh nối nhau, còn trước sân nhà thì bánh phồng được phơi thành từng lớp, nhà này liền kề nhà khác.
Nhìn từ xa, cả làng quê như được khoác lên một dải lụa trắng ngà, lấp lánh dưới cái nắng vàng ươm của miền Tây. Những ngày trời trong, nhìn những “vầng trăng nhỏ” nằm ngay ngắn trên chiếu, tôi cảm giác như đang ngắm nhìn một bức tranh sống động về sự cần lao, nơi làng quê đang “thở” nhịp nhàng trong sự bình yên và rộn rã.
Bánh phồng Sơn Đốc bây giờ phong phú, không chỉ có một kiểu. Nào bánh phồng nếp trứ danh, bánh phồng mì, bánh phồng sữa, rồi bánh phồng chuối, bánh đa… Mỗi loại một vẻ, một công dụng, một cái ngon riêng. Nhưng thú thật, trong lòng tôi, bánh phồng nếp truyền thống vẫn là “linh hồn” của làng, cái vị dẻo thơm, béo nhẹ và mùi nếp chín cứ khiến người ta nhớ hoài.

Làng nghề bánh phồng Sơn Đốc
Kỳ công đằng sau một miếng ngon trứ danh
Bạn biết không, để có một chiếc bánh phồng “ăn là ghiền”, người thợ phải bắt đầu khi xóm làng còn chìm trong sương sớm. Nếp phải là loại nếp sáp địa phương, dẻo thơm nức mũi. Cốt dừa phải đặc, béo ngậy từ những trái dừa khô “rám vỏ” đặc trưng của Giồng Trôm. Rồi đến kỹ thuật: Từ khâu đồ xôi, giã bột cho đến khi cán bánh thành hình tròn vẹn đem phơi nắng, tất cả đều đòi hỏi sự nhịp nhàng và một chút “tuyệt kỹ” riêng của mỗi gia đình. Nghe thì gọn vậy thôi, chứ làm mới biết: chỉ cần nếp không đúng độ, dừa không đủ thơm, hay nắng “lỡ hẹn” một chút là bánh đã khác ngay. Bởi vậy, nguyên liệu như nếp, dừa, chuối… đều được chọn kỹ và thường ưu tiên mua tại địa phương. Dù ngày nay máy móc đã phụ giúp sức người, nhưng cái “thần” của chiếc bánh vị ngọt thanh của đường, béo của dừa và thơm của nếp vẫn vẹn nguyên như cách đây hơn một thế kỷ.
Năm 2018, khi Làng nghề bánh phồng Sơn Đốc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, tôi đã thấy những giọt nước mắt hạnh phúc của các lão nông, vì cái nghề “thức khuya dậy sớm” này cuối cùng đã được cả nước tôn vinh. Đối với người con Miền Tây như tôi vừa là niềm vui, vừa là một lời nhắc đây là một “kho tàng sống” của miền Tây nơi mỗi thao tác, mỗi nhịp chày, mỗi mẻ bánh đều mang trong mình câu chuyện của đất và người.

Để làm ra chiếc bánh phồng là cả sự kỳ công
Điểm dừng chân khiến du khách yêu mến
Làng nghề bánh phồng Sơn Đốc từ lâu đã trở thành điểm dừng quen thuộc trong những hành trình du lịch Miền Tây sông nước. Đưa khách đến đây, tôi thích nhất khoảnh khắc họ được tận mắt nhìn quy trình làm bánh: từ nồi xôi nghi ngút khói cho đến những miếng bánh được cán đều, rồi tự tay trải bánh ra phơi trên sân. Chỉ vài phút thôi mà ai cũng cười: cười vì lần đầu được chạm vào nghề, cười vì thấy cái “đời thường” bỗng đáng yêu quá, và cười vì chụp ảnh giữa những lớp bánh phồng phơi nắng đẹp như một thước phim, rồi thưởng thức bánh phồng giòn tan ngay tại chỗ.
Người Sơn Đốc hiếu khách theo kiểu miền Tây rất thiệt tình, không khách sáo, không kiểu cách, chỉ là gặp người lạ thì cười, hỏi thăm vài câu, rồi chỉ dẫn tận tình. Có khi họ còn kể chuyện nghề bằng giọng hào sảng, nghe như kể chuyện nhà mình ấm áp và gần gũi. Tôi nghĩ, chính sự nhiệt tình và cái tình đó đã giữ chân du khách, và cũng góp phần giúp làng nghề đứng vững qua bao biến động của thời cuộc.
Nếu có dịp du lịch Vĩnh Long (Bến Tre xưa), bạn nhớ ghé làng nghề bánh phồng Sơn Đốc một lần. Để thấy quá khứ và hiện tại ở đây không tách rời nhau, mà nối liền như một “dấu gạch nối” dịu dàng, nghề vẫn đó, người vẫn đó, hương vị vẫn như xưa. Dù nay có thêm nhiều loại bánh mới, dù quy trình có hỗ trợ máy móc nhiều hơn, bánh phồng nếp vẫn là điểm nhấn, và cái ngon béo thơm vẫn giữ nguyên như lời hẹn của đất dừa.
Những ngày nắng đẹp đặc biệt là khoảng thời gian gần Tết, đi vào Làng nghề bánh phồng Sơn Đốc, bạn sẽ bắt gặp hai bên đường là lớp lớp chiếu phơi bánh phồng trải dài. Và tin tôi đi, chỉ cần đứng giữa màu nắng ấy, hít một hơi mùi nếp dừa, bạn sẽ hiểu vì sao người ta nhớ Sơn Đốc nhiều đến vậy.